ედიშერ ჭელიძე – ქრისტიანობა და საზოგადოება

აღნიშნული თემა – ქრისტიანობა და საზოგადოება – უაღრესად მრავალწახნაგოვანია; არც ამ კონფერენციაზე და არც საზოგადოდ, მიზნად არ გვაქვს, რომ ეს პრობლემა ყველა ასპექტით ამოვწუროთ. შევეხებით, ჩვენი აზრით, ყველაზე არსებითს, რაც ამ საკითხთან დაკავშირებული ყველა სხვა წახნაგის მართებული გადაწყვეტისა და გაცნობიერების საშუალებას მოგვცემს. ვფიქრობთ, ეს მართებული გაცნობიერება დევს იმ საფუძველში, რაც გულისხმობს ქრისტიანული მოძღვრებისა და მისი წიაღის – ეკლესიის სულიერ მიმართებას საზოგადოებისადმი, თუ როგორ ჭვრეტს ეკლესია საზოგადოებას. “საზოგადოებად” ამ შემთხვევაში ვგულისხმობთ ეკლესიის გარეთ მყოფ ნაწილს კაცობრიობისას, იმიტომ, რომ მრევლი თავისთავად განუყოფელი ნაწილია ეკლესიისა; ეკლესია გახლავთ სამღვდელოებისა და მრევლის ერთიანობა და, შესაბამისად, განვმარტავთ, როგორია ამ მთლიანობის, ამ განუყოფლობის ანუ ეკლესიის მიმართება ამავე ეკლესიის სულიერი გალავნის მიღმა მყოფი კაცობრიობისადმი.

მამათა სწავლებით, კაცობრიობა – ესაა პირველცოდვით დაცემული მშობლების – ადამისა და ევას ნაშიერთა ერთობლიობა; ამ ერთობლიობის ანუ კაცობრიობის ყველა წევრს, ადამისა და ევას მემკვიდრე ყოველ ადამიანს დაბადებითვე, გენეტიკურად თან დაჰყვება უცხოობა, ექსორიობა ანუ განდევნილობა, გადასახლებულობა, მწირობა, მსხემობა, საკუთარი სამშობლოსგან შორს ყოფნა, რადგან პირველცოდვამ, ეკლესიური სწავლებით, დასცა ჩვენი პირველმშობლები. შესაბამისად, მათი ყველა ნაშიერი უკვე უცხოობაშია დაბადებული. მხოლოდ ის ორი ადამიანი – ადამი და ევა – დაიბადა კაცობრიობის ნამდვილ სამშობლოში; ყველა დანარჩენი ანუ მთელი კაცობრიობა მწირობასა და მსხემობაში გახლავთ შობილი.

რატომ ვუსვამთ ამ საკითხს ასე მკვეთრად ხაზს?

გენეტიკურად ეს მდგომარეობა ყველა ადამიანზე გადადის და, შესაბამისად, მონატრება თავდაპირველი სავანისა, დაკარგული ნეტარი საცხოვრისისა, კაცობრიობის ხშირად გაუცნობიერებელი, მაგრამ ბუნებითად მარად თანმდევი გრძნობაა. თუ ეს გრძნობა მართებულ მიმართულებას მოკლებულია, სტიქიურად და გაუცნობეირებლად, სხვადასხვა სახით, ნაირგვარად ვლინდება კაცობრიობის ისტორიაში და ყალიბდება (შეიძლება ასე ითქვას) სხვადასხვა კულტურად. ეკლესიის მამებთან არსებობს ერთი ძალიან საინტერესო თემა, – თემა სამოთხისეული მეხსიერების შესახებ. იგულისხმება, რომ სამოთხეში, ანუ ჭეშმარიტ სამშობლოში მყოფი ადამიანი სხვა სათნოებებთან ერთად შემკული იყო აღმატებული, საღვთო ცოდნით, მაგრამ დააკლდა რა იგი სამოთხეს ანუ, – როგორც ეკლესიის მამებთან განიმარტება, – ღვთის მადლის მფარველობას, მას ცოდნის ნამსხვრევები შემორჩა, თუმცა საღვთო მადლისგან ნებსით განდგომილს ამ ცოდნის ჭეშმარიტი აღქმა-გაშინაარსება უკვე აღარ ძალუძს. ამიტომ, ხსენებული ცოდნის ნამსხვრევები უწესრიგოდ მიმოიფანტება მთელ კაცობრიობაში. მართალია, ადამიანთა ხსოვნაში თანდათან ფერმკრთალდება სამოთხისეული პირველცხოვრება, მაგრამ სრულად არასოდეს ამოიძირკვება და რაღაც სახით, რაღაც დონეზე ნებისმიერ თაობაში ნარჩუნდება. ამიტომ, შეიძლებოდა, რომ ზოგადი სახით ასეთი დებულება მოგვეცა: კაცობრიობის ისტორია სხვა არაფერია, თუ არა სხვადასხვა სახით, სხვადასხვა გამოხატულებით დასაბამიერი სამშობლოს ძიება, რაც ნებისმიერ თაობაში სხვადასხვა სახით ვლინდება და ეს სხვადასხვა გამოხატულება ძიებითი პროცესისა, ჩვენი აზრით, სხვადასხვა კულტურათა ცნებით შეიძლება იქნეს კვალიფიცირებული. გზა დაკარგული სამშობლოსკენ ანუ გზა ცხონებისა, ძველი აღთქმის მართალთაგან თავის დროზე სულიერი თვალით განჭვრეტილი, ჭეშმარიტად გაიხსნა მაშინ, როდესაც განკაცებულმა ღმერთმა გამომხსნელობითი მსხვერპლშეწირვა აღასრულა. გოლგოთის მსხვერპლსა და გარდამოვლენილი სულიწმინდის მადლზე დაფუძნებული ეკლესია მაცხოვრისგან დასაძირკვლდა, როგორც ცხონებაში კაცობრიობის ახლადმშობელი წიაღი, ხოლო რადგან ცხონების გზა იგივე სამოთხის გზაა, იგივე სასუფევლის გზაა, რამაც თავდაპირველ ღვთისშვილობაში, დაკარგულ ღვთისძეობილობაში უნდა დაგვაბრუნოს, შესაბამისად, ეკლესია, ქრისტიანული მოძღვრება – ესაა კაცობრიობისთვის გზა დაკარგული სახლისკენ; ანუ ესაა უცხოობიდან, გადასახლებიდან, მწირობიდან, ეგვიპტური მონობიდან, წყვდიადიდან აღთქმული ქვეყნისკენ მეწინამძღვრე სხვეტი ნათლისა.

ჩვენ, რა თქმა უნდა, ამჯერად სრულად ვერ განვიხილავთ იმ საკითხს, თუ როგორ ჭვრეტს ეკლესია კაცობრიობის მთელ ისტორიაში სამოთხისეული ცხოვრების შესახებ წარუხოცელი და “აღუტეხელი” (წმ. გიორგი მთაწმიდლის ტერმინია) ხსოვნის გამოვლენა-გამოკრთომას, მხოლოდ ორ მომენტზე ინფორმაციის მოწოდების მიზნით აღვნიშნავთ: ავიღოთ თუნდაც მრავალღმერთიანობა, რაც ყოფითი გაგებით კულტურის (სინამდვილეში ცრუკულტურის) ერთ-ერთი სახეობაა და, ამასთან, საკმაოდ ტევადიც, რადგან მრავალ რეგიონსა და კაცობრიობის დიდ ნაწილში გამოვლენილა. ეკლესიის მამათა სწავლებით, იგი, როგორც გაუკუღმართება, სამოთხისეული ცოდნის მცდარი განმარტების საფუძველზე აღმოცენდა, გამომდინარე იქიდან, რომ სამოთხეში გველის მიერ ადამისა და ევასადმი ასეთი სიტყვები წარმოითქვა: ამ ნაყოფის ჭამა იმიტომ გეკრძალებათ, რომ ღმერთები არ გახდეთო (“რომელსა დღესა სჭამოთ მისგან, განგეხუნენ თქუენ თუალნი და იყვნეთ, ვითარცა ღმერთნი, მეცნიერ კეთილისა და ბოროტისა”). როდესაც პირველმშობლებმა სამოთხე დატოვეს, მათ ხსოვნას შემორჩა სიტყვა “ღმერთები” და რადგან ღვთიურობისგან ექსორიაქმნილი კაცობრიობა უკვე მოკლებულია ამ ცთომილების გაცნობეირებას, დაცემულ ადამიანთა გონებაში ხორცს ისხამს გველისგან, ანუ უკეთური ძალისგან მოწოდებული აზრი ღმერთების მრავლობითობის შესახებ, რისი შესაძლებლობაც (ე.ი. შესაძლებლობა ღმერთების მრავლობითობისა) მათეულ ქმედებაში თანდათან რეალიზდება გარკვეული სახის კულტმსახურებად. ეკლესიის მამებს აქვთ ძალიან საყურადღებო დაკვირვებანი ანტიკურ მისტერიებზე (ანტიკურობაში, როგორ ცნობილია, როკვითი სახეობის მისტერიული ქმედებანი უაღრესად ნიშანდობლივი იყო). ერთ-ერთ მისტერიალურ ქმედებაზე განსაკუთრებით მახვილდება ყურადღება II ს-ის ცნობილ საეკლესიო ღვთისმეტყველთა შორის, რომლებიც გვაუწყებენ, რომ როდესაც ადამიანები რაღაც მისტერიული როკვის ჟამს ექსტაზში შედიოდნენ ანუ როდესაც ყველაზე მეტად ექცეოდნენ უკეთურებისა და ეშმაკეულის ტყვეობაში, მაშინ მათდა გაუცნობიერებლად (ე.ი. გონებით გაუცნობიერებლად ანუ ქვეშეცნეულად, გონებაში დალექილი კაცობრიული წარსულის ზეგავლენით), ისინი იწყებდნენ ასეთ ღაღადისს: “ევჰა, ევჰა, ევჰა!” მოძღვართა დასკვნით, ეს ექსტატური შეძახილი სხვა არაფერია, თუ არა გველისგან ცთუნებული პირველმშობლის, კაცობრიობის დაცემის პირველსათავის, ევას სახელის გენეტიკურად, ქვეცნობიერად კვლავ ამოტივტივება ცოდვისგან გახელებულთა ანუ ცოდვით შეპყრობილთა, იმავე “შფოთიანთა”, “ენერგუმენთა” (“მოქმედებულთა”), “ეპილეპტიკოსთა”, “ფანატიკოსთა” კაცობრიულ გონებაში, ანუ ესაა იმ ადამიანის სახელის ქვეშეცნეული ამოძახება, ვინც დაცემის, “ფანუმით განცოფების” დასაბამად გაუხდა კაცობრიობას (ძველი ქართული “შეპყრობილი” ანუ “შფოთიანი” იგივეა, რაც, ერთი მხრივ, ბერძნული “ეპილეპტიკოს” და, მეორე მხრივ, ლათინური “ფანატიკუს” ანუ “ფანუმით განცოფებული”).

არის მრავალი სხვა არგუმენტიც, რაც ყველა ასპექტით კაცობრიობის ისტორიას ერთ მთლიანობად კრავს; შესაბამისად, ამქვეყნიური კულტუროსნობა სხვა არაფერია, თუ არა აღმატებული სამოთხისეული ცოდნის ნამსხვრევებად მოფანტულობა მთელ კაცობრიობაში ღვთიური წიაღიდან პირველმშობელთა ექსორიობის შემდეგ. სხვათა შორის, ჩვენთანაც, საქართველოში ინტენსიური მსჯელობა წარმოებდა იმასთან დაკავშირებით, რომ ზოგიერთი საეკლესიო რეალია, საეკლესიო სიწმინდე (გნებავთ, ჯვრები) პარალელს პოულობს წარმართულ რეალიებთან (ვთქვათ, ე.წ. წარმართულ ჯვრებთან). ზოგჯერ ამას იმგვარად განმარტავენ, თითქოს ქრისტიანობამ ეს ყველაფერი წარმართობიდან აიღო, სინამდვილეში კი, საეკლესიო მოძღვრების საფუძველზე, აბსოლუტურად გამჭვირვალეა, რომ თავდაპირველი საღვთო ცოდნა სამოთხიდან ადამის გამოდევნის შემდეგ მიმოიფანტა კაცობრიობაში გაუაზრებლად, გაუცნობიერებლად, და გამოვლინდა კიდეც სტიქიურად სხვადასხვა სახით; ეგევე საღვთო ცოდნა, განუზომლად აღმატებულად, კვლავ დაუბრუნდა კაცობრიობას მაცხოვრის განკაცების ჟამს.

ამრიგად, ჯვრისა თუ სხვა საეკლესიო სიწმინდის თითქოსდა მსგავსება სხვა არაფერია, თუ არა მთელ კაცობრიობაში მიმოფანტული სამოთხისეული პირველცოდნის გაუკუღმართებული, გაწარმართებული ნამსხვრევები, მაცხოვრისგან კვლავ ერთმთლიან ცოდნად ეკლესიაში დაუნჯებული.

გამომდინარე ზემოთქმულიდან, ჩვენ გვაქვს ოთხი დებულება განსახილველ თემასთან დაკავშირებით:

ეკლესია ღვთის ტაძრის სულიერი გალავნის მიღმა მყოფ საზოგადოებას აღიქვამს:

(I) როგორც გზასაცდენილ ფარას, რომელსაც დაკარგული გზა უნდა აპოვნინოს;

(II) როგორც სარეველათი დაფარულ და გაველურებულ ნიადაგს, რომელიც უნდა დამუშავდეს, რომ მასში ახალი სიტყვა ჩაითესოს და აღორძინდეს, ამის შედეგად კი შემზადდეს ჭეშმარიტი კულტურის, ანუ დამუშავების (რასაც ეს სიტყვა აღნიშნავს ლათინურად) ნიადაგი, რათა სწორედ ჭეშმარიტი (და არა ცრუ) კულტურის ნაყოფი მივიღოთ. თუ ამ თემას ორი სიტყვით კვლავ შევეხებით, უნდა აღვნიშნოთ, რომ პირველი ჭეშმარიტი “კულტუროსანი” ანუ “დამმუშავებელი”, “მომუშაკე” გახლავთ თვითონ ადამი, რომელსაც სამოთხე მიეცა დასამუშავებლად, კულტურის შესაქმნელად და ამ კულტურის ნაყოფის მისაღებად. საღვთო წერილში ვკითხულობთ “და მოიყვანა უფალმან ღმერთმან კაცი, რომელი შექმნა, და დაადგინა იგი სამოთხესა შინა საშუებელისა საქმედ მისა და ცვად” (შესაქ. 2,15). ძველი ქართული თარგმანის “საქმედ მისა (სამოთხისა)” ახალ ქართულად ნიშნავს: “მის (სამოთხის) დასამუშავებლად” (შდრ. ბერძნ. ე)რგა/ზესქაი). შესანიშნავია ფრანგული თარგმანი, სადაც შესატყვისად გვაქვს “კულტივერ” (ცულტივარ), რაც ნიშნავს სწორედ “კულტივირებას” ანუ “დამუშავებას”.

შეუძლებელია ერთიმეორისგან განსხვავებული ორი ჭეშმარიტი კულტურის არსებობა, ისევე, როგორც ორი ჭეშმარიტი მოძღვრებისა, ორი ჭეშმარიტი ღვთისა, ორი ჭეშმარიტი ეკლესიისა, ორი თავადი ჭეშმაირტებისა. აქედან გამომდინარე, ერთადერთი ჭეშმარიტი, ბუნებითი კულტურა, ესაა ის, რაც სამოთხისეულ ცხოვრებას უნდა მოჰყოლოდა და რაც, ღვთის შეწევნით, მოჰყვება სამოთხედაკარგული კაცობრიობის მიერ საკუთარ თავში კულტურული ანუ თავისივე თვითდამუშავებითი მოღვაწეობის შედეგად იმავე სამოთხისეული ცხოვრების კვლავ აღდგინებას, რაც ბერძნულში გამოიხატება შესანიშნავი ტერმინით “ასკეზისი” (a)/skhsij). ბერძნული ზმნა “ასკეო” (a)ske/w) უაღრსად საყურადღებო ტერმინი გახლავთ. ერთი მხრივ, მოღვაწენი მას სულიერი ჭვრეტით უკავშირებენ სხვა ბერძნულ სიტყვას “ტო სკეუოს” (to\ skeu=oj), რაც “ჭურჭელს” ნიშნავს, მეორე მხრივ კი “ასკეო” (a)ske/w), თავისთავად, გულისხმობს “ვარჯიშს”, “წვრთნას”. შესაბამისად ტერმინი “ასკეზისი”, სულიერი განმარტებით, ესაა ადამიანის ღვწა იმისათვის, რომ მან, ღვთის შეწევნით, საკუთარი თავი საღვთო ჭურჭლად თვითონ შეამზადოს, საკუთარი თავი თვითვე გარდაქმნას სულიწმინდის სამკვიდრებლად ანუ ჭეშმარიტი კულტურის სამუშაკო ჭურჭლად და ნაყოფად. ამიტომ აღვნიშნავდით, რომ კაცობრიობას ეკლესია აღიქვამს სწორედ როგორც სარეველათი დაფარულ, გაველურებულ ნიადაგს, რომელიც უნდა დამუშავდეს, რომ მასში ახალი სიტყვა ჩაითესოს და აღორძინდეს, შედეგად კი ჭეშმარიტი კულტურის ნაყოფი მივიღოთ.

(III) ეკლესია საზოგადოებას აღიქვამს, როგორც ეგვიპტის მონობაში დაკირთებულ ისრაელს, რომელიც სწორედ ეკლესიამ მოსესებრ უნდა გამოიყვანოს ფარაონის, ანუ ეშმაკეულების, ჯოჯოხეთის ტირანიიდან და ისო ნავესისებრ შეიყვანოს იგი აღთქმულ ქვეყანაში ანუ დაკარგულ სამშობლოში.

(IV) ეკლესია საზოგადოებას აღიქვამს, როგორც ადამს სამოთხის გარეთ, რომელსაც კვლავ უნდა გაუხსნას მან ედემის დახშული კარი.

ადამიანი ეძიებს ყველგან და ყოველთვის და ეს ძიებითი პროცესი, როგორც აღვნიშნეთ, ქვეშეცნეული გამოხატულებაა დაკარგული პირველსამშობლოს მარადისი მონატრებისა. საზოგადოდ, “ძიებასთან” ახლომდგომია ტერმინი “სწრაფვა”. ჩვენ ვიცით, რომ ადამიანი რაღაცისკენ ისწრაფვის. ჩვეულებრივ, იგი ისწრაფვის იმისკენ, რაც დაკარგა, თუმცა სწრაფვას აქვს მეორე მხარეც. კერძოდ, ადამიანმა შეიძლება ძალისამებრ რაღაც მოიპოვოს, მაგრამ კვლავ გულმხურვალედ ისწრაფდეს მისკენ (ვთქვათ, ძალისამებრ ღმერთი მოიპოვოს და მისკენ ისწრაფდეს). სწრაფვის ეს ორი სახეობა – ერთი დაკარგულისკენ, რომ კვლავ ჰპოვოს იგი, მეორე კი უკვე გარკვეულწილად მოპოვებულისკენ, რომ მეტად გაღრმავდეს და განმტკიცდეს მასში – სხვადასხვა ტერმინით უნდა გამოითქვას.  როცა დაკარგულისკენ ვისწრაფვით, არსებითად სწორედ ეს გახლავთ ძიება. მაგრამ როცა უკვე ძალისამებრ მოპოვებულისკენ ვისწრაფვით, ესაა წარმატება, სულიერი პროგრესი, რაც არასოდეს მთავრდება. ამგვარი მარადიული სწრაფვა ღვთისკენ წმიდანებისა და ანგელოზებისთვის ნიშანდობლივი მარადიულადვე მზარდი და დაუსრულებლად გაძლიერებადი პროცესია, რასაც პავლე მოციქულის (და მის საფუძველზე წმ. გრიგოლ ნოსელის) სწავლებით “ეპექტაზისი” ანუ “წინწვდომა” ეწოდება.

ჩვენ, წინამდებარე თემასთან დაკავშირებით, ამჯერად ვსაუბრობთ არა ეპექტაზისის (ე.ი. არა მარადზრდადი სულიერი წინ-წვდომის, წინსვლის, პროგრესის), არამედ საკუთრივ ძიების, ანუ სწრაფვის პირველი სახეობის შესახებ, როდესაც დაკარგულს ვეძიებთ, რადგან სწორედ დაკარგულს ეძიებს მთელი კაცობრიობა და უეჭველად ეს გახლავთ საზოგადოებრივი არსებობის ნებისმიერი დარგის, ნებისმიერი სახეობის აღმოცენება-განვითარების საფუძველი. დარწმუნებულნი ვართ, რომ, ვთქვათ, ისეთი დისციპლინები, როგორიცაა გეოგრაფია და ასტრონომია, რაც უცხო მიწების, უცხო რეგიონების მოძიებას გულისხმობს, სხვა არაფერია, თუ არა სწორედ დაკარგული სამშობლოს, “აღმოსავლეთში დანერგილი სამოთხის” ძიების მატერიალურად გამოხატული ფორმა. ადამიანი ეძიებს ბუნებაში, ფიზიკურ საგნებში, რაც ბიოლოგიის, ქიმიის, ფიზიკის, სხვა ტექნიკური საგნების დაუმთავრებელი კვლევის საგანია. ადამიანი ეძიებს სულიერ მოვლენებში, რაც ხელოვნების დარგებად, სარწმუნოებებად, ფილოსოფიურ სისტემებად ფორმირდება; ეძიებს ვნებებშიც კი, იმიტომ, რომ სურს რაღაც მოიხელთოს … და ა.შ., აკაკი წერეთლის სიტყვებით რომ ვთქვათ, ადამიანი ეძიებს სატრფოს საფლავს, რომელიც დაკარგულია. ეს იმას ნიშნავს, რომ ჭეშმარიტად საყვარელის, ჭეშმარიტად სასურველის მიმქრალი, დასამარებული, დახავსებული ხსოვნაც კი უჩინოქმნილა, რაც არაიშვიათად დეპრესიის, სულიერი ობლობის, მიუსაფრობის უმძაფრეს გრძნობებს აღვივებს.

შესაბამისად, თუ გვწამს, რომ სწორედ ეკლესია არის გზა დაკარგული სატრფოსკენ, მისი განსაკუთრებული დანიშნულება საზოგადოების წინაშე სრულიად თვალსაჩინოა: უჩვენოს კაცობრიობას სულიერი გასაღები ჭეშმარიტი სავანისა, შეიყვანოს იგი მაცხოვრისგან გახსნილ ცხოვრების კარიბჭეში.

ედიშერ ჭელიძე

მოხსენება წაკითხულ იქნა II საერთაშორისო სიმპოზიუმზე

“ქრისტიანობა ჩვენს ცხოვრებაში”, 2005 წ.

წყარო: http://www.Library.church.ge

Published on June 14, 2011 at 9:51 pm  Leave a Comment  

The URI to TrackBack this entry is: https://edisheri.wordpress.com/%e1%83%94%e1%83%93%e1%83%98%e1%83%a8%e1%83%94%e1%83%a0-%e1%83%ad%e1%83%94%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%ab%e1%83%94-%e1%83%a5%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%a1%e1%83%a2%e1%83%98%e1%83%90%e1%83%9c%e1%83%9d/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: